دموکراسی نارنجی سکوی پرشی برای یانوکوویچ

ایلنا: «یولیا تیموشنکو»، نخست‌وزیر کاریزماتیک اوکراین تحت فشار بود تا با تائید پیروزی «ویکتور یانوکوویچ»، رهبر حزب «مناطق» در انتخابات ریاست‌جمهوری به تنش‌های سیاسی پایان دهد.
ویکتور یانوکوویچ، کاندیدای حامی سیاست‌های روسیه در حالی پیروز انتخابات ریاست‌جمهوری نام گرفت که پنج سال پیش اعتراض‌ سیاستمداران غرب‌گرای اوکراین به پیروزی او در انتخابات واقعه‌ای را در این کشور رقم زد که در جهان به «انقلاب نارنجی» موسوم شد. یانوکوویچ که به‌زعم رقبای سیاسی اعتقادی به دموکراسی ندارد در جریان انتخابات اخیر مجبور شد با به‌کارگیری مشاوران سیاسی جدید وجهه کاملا متفاوتی از خود بسازد تا بتواند آرای گروه‌های مختلف را به خود جلب کند.
بسیاری از تحلیل‌گران سیاسی و رسانه‌های جهان از شکست تیموشنکو که یکی از بازیگران کلیدی انقلاب پنج سال گذشته بود با عنوان «غروب نارنجی» نام بردند. پنج سال پیش بود که یانوکوویچ در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری اوکراین متهم به تقلب شد و به‌دنبال جنبشی که به انقلاب نارنجی مشهور شد به برگزاری انتخابات مجدد تن داد و در نهایت با شرمساری فراوان از قدرت کناره‌گیری کرد، با این حال هیچ‌کس تصور نمی‌کرد که او بار دیگر بتواند وارد صحنه سیاسی شود؛ فردی با داشتن سابقه جنایی و زندان که اتهام‌هایی همچون تجاوز جنسی و وابستگی به روسیه را هم به دوش می‌کشد.
«ویکتور یوشچنکو»، پیروز انتخابات سال 2005 به امید تغییرات دموکراتیک، نزدیکی به غرب و بهبود وضع اقتصادی به قدرت رسید اما زمان زیادی طول نکشید که بسیاری از مردم اوکراین متوجه شدند هیچ یک از این وعده‌ها در افق تحقق نیست. حکومت جدید به‌جای مبارزه با فساد اداری وقت و انرژی زیادی صرف درگیری‌های درون جناحی کرد؛ یوشچنکو و نخست‌وزیر او، «یولیا تیموشنکو» که در جریان انتخابات 2005 دو متحد اصلی علیه یانوکوویچ بودند به دشمنان قسم خورده یکدیگر بدل شدند.
کشورهای غربی که از انقلاب نارنجی استقبال زیادی کرده بودند تمایل چندانی به پذیرش عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا که به‌تازگی گسترش پیدا کرده بود از خود نشان ندادند و پذیرش عضویت اوکراین در پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) نیز که عصبانیت شدید روسیه را به‌دنبال داشت، به‌دلایل سیاسی توسط اروپا و آمریکا از دستور کار خارج شد.
اطمینان از امکان بازگشت به قدرت و عدم تغییر قواعد بازی عاملی است که بسیاری را حتی اگر دموکرات هم نباشند به دموکراسی پایبند می‌کند، اما شاید از همه مهمتر ناتوانی دولتمردان جدید در اصلاحات سیاسی و اقتصادی بود که تاثیر زیادی در کاهش محبوبیت آنها گذاشت.
در این میان، اقتصاد اوکراین افت شدیدی را تجربه کرد به‌طوری که هم‌اکنون در پرداخت ماهانه یک‌ میلیارد دلار هزینه گاز به روسیه دچار مشکل است و توسط مسکو تهدید به قطع گاز در سرمای بی‌سابقه زمستان اروپا شده است. کمک 16.4میلیارد دلاری صندوق بین‌المللی پول که اوکراین به‌شدت به آن نیاز دارد نیز به‌دلیل عدم اجرای اصلاحات اقتصادی مسدود شد.
تمامی این مسائل شرایط بازگشت یانوکوویچ به صحنه سیاسی را آماده کرد. او این بار با استخدام مشاوران انتخاباتی از آمریکا مبارزات کاملا متفاوتی را در مقایسه با گذشته آغاز کرد. یانوکوویچ که از حمایت جمعیت روسی زبان شرق این کشور برخوردار بود برای جلب آرای شهروندان مناطق غربی که طرفدار نزدیکی به اروپا هستند هدف خود را عضویت در اتحادیه اروپا اعلام و تلاش کرد از مسکو قدری فاصله گیرد.
اختلاف در جناح رقیب کمک بزرگی به یانوکوویچ کرد. دو نامزد اصلی جناح طرفدار نزدیکی به غرب در دور اول انتخابات بخش بزرگی از انرژی خود را صرف حمله به یکدیگر کردند به‌طوری که یوشچنکو که نتوانسته بود به دور دوم راه یابد حاضر نشد از هم‌رزم سابق خود در انقلاب نارنجی سال 2004 در مقابل یانوکوویچ حمایت کند و از طرفداران خود خواست در دور دوم انتخابات شرکت نکنند؛ شاید این حمایت می‌توانست فاصله سه درصدی تیموشنکو را از یانوکوویچ جبران و او را برنده انتخابات کند.
طبق این گزارش، انقلاب نارنجی اوکراین بخشی از موج انقلاب‌های موسوم به رنگی در کشورهایی همچون گرجستان و قزاقستان بود و خوش‌بینی‌های زیادی در غرب درباره گذار کشورها به دموکراسی پدید آورد. اما انتخابات اخیر که به‌گفته ناظران مستقل بین‌المللی از سلامت «شگفت‌انگیزی» برخوردار بوده را صرف‌نظر از پیروز آن شاید بتوان موفقیت مهمی هم برای انقلاب نارنجی اوکراین دانست. اگرچه گزارش‌ها و بررسی‌های اخیر حاکی از عقب‌گرد دموکرات‌ها و بازگشت سیاستمداران قبلی در بسیاری از کشورها بوده است اما این بازگشت سیاستمداران گذشته اگر با تغییر قواعد بازی همراه نباشد لزوما عقب‌گردی برای دموکراسی محسوب نمی‌شود. یانوکوویچ نیز به‌عنوان رئیس‌جمهوری تا زمانی‌که نگران نظر رای‌دهندگان باشد و همین قاعده را در انتخابات بعدی رعایت کند، صرف‌نظر از گرایش‌های سیاسی خود برای اهداف انقلاب نارنجی گام برخواهد داشت به این ترتیب شاید هنوز زود باشد که انتخابات یکشنبه اوکراین را «غروب نارنجی» نامید.